Đau mắt đỏ là một danh từ dân gian quen dùng để chỉ bệnh Viêm kết mạc cấp (KM cấp), bệnh có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng chỉ có nguyên do Adenovirus là dễ lây lan và có thể gây thành dịch. Bệnh có thể mắc ở mọi lứa tuổi, xuất hiện rải rác quanh năm ở mọi nơi, tăng lên vào mùa hè thu; khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều nhất là những nơi úng lụt, thời gian ủ bệnh ngắn 12 -24 h.

Triệu chứng, dấu hiệu bị đau mắt đỏ

- Mắt đau rầm rộ, cộm, cảm giác như cát trong mắt

- Chảy nước mắt và có nhiều rỉ, có khi sáng ngủ dậy rỉ làm mi mắt dính chặt

- Mi mắt sưng nhẹ, hơi đau, kết mạc sưng phù, đỏ. Bệnh thường bắt đầu từ một mắt, sau vài ba ngày đến mắt thứ hai…      

- Kèm theo có thể ho, sốt nhẹ , nổi hạch trước tai ( hay gặp ở trẻ em),

- Thị lực hầu như không ảnh hưởng

Người bị đau mắt đỏ có dấu hiệu như bị cát vào trong mắt

Diễn biến của chứng đau mắt đỏ

- Các triệu chứng trên thường rầm rộ  khoảng 3 ngày đầu sau giảm dần, thoái lui sau khoảng 10 ngày, đại đa số lành tính, ít để lại di chứng.

 - Một số ít có thể có giả mạc ở kết mạc mi (mắt thường sưng khó mở, có  dịch màu hồng...) đau kéo dài có khi hàng tháng nếu không được bóc giả mạc

 - Một số có thể có biến chứng Viêm giác mạc chấm khi đó sẽ có ảnh hưởng đến thị lực.

- Đau mắt đỏ trên người bệnh có các bệnh mạn tính khác về mắt như: mắt hột, sẹo giác mạc cũ, tắc lệ đạo...sẽ làm cho bệnh tiến triển nặng thêm;

Với những trường hợp đau mắt do vi rút, có thể lây qua nhiều đường nhưng đặc biệt nguy hiểm và nhanh nhất là lây qua hệ hô hấp. Bệnh nhân bị đau mắt đỏ có thể kèm theo hiện tượng viêm họng hạch hoặc đôi khi có hạch ở tay.

Thời điểm dễ mắc bệnh đau mắt đỏ

- Bệnh thường xảy ra vào mùa hè,  đặc biệt  vào mùa  mưa lụt, Virus có từ người bệnh, nguồn  nước ô nhiễm lây lan sang người khác thông qua vật dụng dùng chung, ruồi, tiếp xúc qua tay , đường hô hấp. Thời gian ủ bệnh ngắn 12 -24 h

Cách phòng bệnh đau mắt đỏ

Cách phòng bệnh tốt nhất là thực hiện triệt để các biện pháp vệ sinh và cách ly với bệnh nhân cho dù bạn  vẫn có thể bị lây bệnh. Mầm bệnh có khả năng sống ở môi trường vài ngày. Người bệnh có thể  là nguồn lây tiếp tục sau khi khỏi bệnh một tuần. Vì thế để phòng bệnh tốt nhất cần:

Rửa tay ngay sau khi tiếp xúc với người bệnh bằng xà phòng diệt khuẩn hoặc nước rửa tay y tế, rửa tay trung bình ngày khoảng 10 lần vào mùa dịch. Rửa tay bằng nước sạch, khăn sạch, riêng, tốt nhất giặt khăn bằng xà phòng , phơi khăn ngoài nắng, giữ vệ sinh môi trường.

Đeo găng khi phải khám và nhỏ thuốc cho bệnh nhân đau mắt đỏ.

Súc miệng nước muối hoặc các nước súc miệng khác hàng ngày.

Nhỏ nước muối 0,9% vào mắt hàng ngày.

Bệnh đau mắt đỏ lây truyền qua đường hô hấp, đồ dùng cá nhân như: Khăn mặt, chậu rửa mặt.

Cần rửa tay liên tục bằng xà phòng và nước sạch trong mùa dịch

Khi đã bị đau mắt đỏ người bệnh cần được nghỉ ngơi, điều trị cách ly, dùng thuốc theo đơn của thầy thuốc nhãn khoa, thông thường dùng Chloroxit 0,4% ( hoặc Natriclorua 0,9% nhỏ mắt nhiều lần/ ngày. thuốc mỡ  Tetraxyclin 1% tra mắt 2 lần/ ngày. Nếu bệnh không thuyên giảm sau 5 - 7 ngày phải đến khám BS nhãn khoa (tốt nhất là đến ngay khi có các triệu chứng đầu tiên)

- Người chưa mắc bệnh cần hạn chế tối đa tiếp xúc với người bệnh, khi tiếp xúc nên có khẩu trang

- Trong vùng có dịch ( hoặc có nhiều người mắc bệnh) nên hạn chế các hoạt động tập trung đông người

- Không nên đến các bể bơi công cộng.

Người đau mắt đỏ có thể lây bệnh cho người khác ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng, việc lây bệnh diễn ra ở thời kỳ ủ bệnh. Ngay khi bệnh nhân đã khỏi vẫn có thể lây cho người khác trong vòng một tuần. Đeo kính không loại trừ hết nguy cơ lây bệnh mà chỉ giảm thiểu khả năng lây bệnh.

Nếu đeo kính nhưng vẫn dùng chung khăn mặt, chậu rửa mặt thì khả năng lây bệnh là rất lớn.

Di chứng khi bị đau mắt đỏ

Bệnh đau mắt đỏ nếu được chữa trị kịp thời sẽ không để lại biến chứng nhưng nếu tự ý dùng thuốc hay điều trị không dứt điểm sẽ bị viêm, loét giác mạc.

Ngoài ra đau mắt đỏ tạo điều kiện cho đau mắt hột phát sinh, phát triển và lây lan. Người ta nói:” Bệnh đau mắt đỏ là cái nôi sản sinh ra đau mắt hột”, vì nó làm cho con mắt kém đề kháng. Người bị đau mắt hột mà có các đợt đau mắt đỏ phối hợp thì đau mắt hột càng nặng và càng nhiều biến chứng quặm, loét giác mạc, màng máu. Và chính khi đó mắt hột dễ lây lan, vì nhử mắt nhiều sẽ là những cái xe vận chuyển mầm viêm mắt hột từ người đau sang người lành qua các vật trung gian như khăn mặt, chậu rửa, ruồi nhặng và các đồ vật trung gian khác

Thuốc trị đau mắt đỏ

Cho đến nay chúng ta vẫn chưa có loại vaccin nào để ngừa đau mắt đỏ bởi các chủng của Adeno virut khá phong phú, không xác định được kháng nguyên rõ ràng. Do vậy cũng không thể gây miễn dịch chủ động đặc hiệu với bệnh đau mắt đỏ. Người bị đau mắt đỏ rồi vẫn có thể bị tái nhiễm lần 2 chỉ sau 2 tháng, vì miễn dịch của cơ thể chúng ta chỉ được như vậy mà thôi.

Hiện nay chưa có thuốc đặc trị cho đau mắt đỏ

Dùng thuốc gì?

Phải khẳng định ngay rằng, hiện chưa có thuốc đặc trị cho viêm kết mạc dịch. Bệnh lành tính có thể phòng ngừa được và có xu hướng tự khỏi trong 7 - 10 ngày.

Các thuốc diệt virut: Trên lý thuyết có thuốc diệt virut. Bệnh đau mắt đỏ lại do virut gây nên, nên có thể dùng các thuốc này để điều trị (uống, tra, nhỏ mắt). Ttrên thực tế, các thuốc diệt virut lại có quá nhiều tác dụng phụ nên khi dùng cần cân nhắc giữa lợi và hại khi dùng thuốc, các nhà chuyên môn khuyên không nên dùng và chỉ được bác sĩ kê đơn trong những trường hợp rất cụ thể. Ví dụ như  khi có biến chứng...

Kháng sinh: Chỉ nên dùng kháng sinh nhỏ mắt phổ rộng hay kháng sinh kết hợp với cortizol nhỏ mắt. Các kháng sinh mạnh không phải là cứu cánh cho bệnh này vì vậy dùng kháng sinh tiêm hay uống chỉ thêm tốn kém cho người bệnh.

Nhỏ nước muối nhiều lần trong ngày, có thể dùng thêm các thuốc dinh dưỡng giác mạc. Không nên dùng biện pháp xông lá vào mắt..

Đau mắt đỏ, chữa thế nào ?

Phó Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương - khuyến cáo bệnh nhân nên bình tĩnh đi khám các bác sĩ chuyên khoa để họ điều trị cho mình sao cho đúng bệnh, dùng đúng thuốc mà mình cần phải điều trị và tránh tình trạng mua thuốc tự điều trị....

Khi bị đau mắt đỏ cần dùng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ . Tránh trường hợp tự tiện mua thuốc về dùng

Trước bệnh đau mắt đỏ đang bùng phát mạnh như hiện nay, PGS-TS Trần An - Phó Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương - khuyến cáo bệnh nhân nên bình tĩnh đi khám các bác sĩ chuyên khoa để họ điều trị cho mình sao cho đúng bệnh, dùng đúng thuốc mà mình cần phải điều trị và tránh tình trạng mua thuốc tự điều trị, vì trong nhiều trường hợp như người bị viêm màng bồ đào cấp mà lại không biết, hoặc thuốc dùng không đúng với loại bệnh và phù hợp với từng bệnh nhân nên nó có thể gây nguy hiểm.

PGS-TS Trần An cho biết: "Bệnh viêm kết màng cấp - viêm đau mắt đỏ - rất dễ nhầm với viêm màng bồ đào cấp và nếu diễn biến nặng có thể trở thành bệnh viêm mủ nội nhãn. Tiên lượng của viêm mủ nội nhãn rất nặng và khả năng giữ được thị giác rất là ít. Bệnh viêm màng bồ đào cấp cũng có những triệu chứng tương tự như bệnh đau mắt đỏ, nhưng có một số triệu chứng hơi khác như là nhức nhiều hơn, mắt mờ nhiều hơn và khi khám bác sĩ sẽ có những phát hiện khác trong mắt mà bệnh nhân không biết.

Chính vì thế, bệnh nhân không nên tự mua thuốc tự điều trị và cần đến gặp bác sĩ khám để được biết là gặp bệnh gì. Tại Viện Mắt Trung ương có người khi phát hiện bị đau mắt cứ tự ra hiệu thuốc mua thuốc, chữa mãi không khỏi mới đến gặp bác sĩ.

Bên cạnh đó, không phải thuốc nào cũng có thể tra vào mắt, nếu bệnh nhân tự ý dùng thuốc có thể gặp phải những loại thuốc chống chỉ định, từ đó dẫn đến những hậu quả khôn lường, có người bị giảm cơ quan thị giác, thậm chí bị mù do điều trị không đúng cách.

Vũ Nguyên (tổng hợp)